Luyện viết thế nào cho hiệu quả?

Ngày trước, mình hay tự thắc mắc rằng: Làm cách nào để viết hay hơn khi là người mới bắt đầu? Sau này có nhiều trải nghiệm hơn, mình mới ngộ ra rằng, khái niệm viết hay hay dở tùy thuộc vào cách cảm thụ của từng người. Mỗi người sẽ có một góc nhìn và cách cảm nhận bài viết khác nhau. Dù vậy, có một điều mình rút ra được, những bài viết để lại cho người khác nhiều cảm xúc, khiến người ta nhớ lâu hơn thường không đến từ việc cố gắng dùng những từ ngữ hoa mỹ hay cấu trúc phức tạp. Mà đó là từ việc hiểu rõ điều mình muốn nói và diễn đạt nó thật rõ ràng, mạch lạc.

Bài viết này mình sẽ chia sẻ những tips để xây dựng cấu trúc bài hiệu quả hơn cho người mới luyện viết. Đây là những kinh nghiệm mình tích lũy sau quá trình tự mày mò và trải nghiệm, hy vọng sẽ hữu ích với các bạn ^^.

Xác định mục tiêu bài viết và đối tượng người đọc 

Trong “Alice in Wonderland” của Lewis Caroll, có một đoạn hội thoại mà mình cứ nhớ mãi.

Dàn ý cũng giống như xương sống của nội dung. Lập dàn ý trước khi viết giúp bạn tổ chức nội dung rõ ràng và mạch lạc. Sau khi đã xác định được chủ đề, bạn cần phác thảo các ý chính mà bạn muốn trình bày. Những ý này nên được sắp xếp theo một trật tự logic để đảm bảo sự liền mạch trong bài viết.

Một bài viết lý tưởng nên bao gồm ba phần chính: Mở đầu, Thân bài và Kết luận.Thông thường, có rất nhiều cách để triển khai ý khi viết, đó là: Diễn dịch (Phân tích từ tổng thể đến chi tiết), Quy nạp (Phân tích từ chi tiết đến tổng thể) hoặc trình tự Từ xa đến gần, theo Mức độ quan trọng,…

Tùy vào mục đích và phong cách của bài viết, bạn có thể chọn cách triển khai phù hợp nhất để nội dung trở nên tự nhiên và thuyết phục hơn. Ví dụ, nếu bạn viết bài mang tính giải thích hoặc hướng dẫn, hãy chọn diễn dịch bắt đầu bằng ý chính, sau đó phân tích và minh họa bằng ví dụ cụ thể. Ngược lại, nếu bạn muốn dẫn dắt người đọc bằng câu chuyện hoặc trải nghiệm thực tế, thì quy nạp sẽ hiệu quả hơn bắt đầu bằng chi tiết sinh động, rồi kết lại bằng thông điệp rút ra.

Thật ra hồi mới bắt đầu viết mình cũng không phân biệt được thế nào là quy nạp, thế nào là diễn dịch, làm thế nào để viết theo trình tự từ xa đến gần. Quan trọng nhất là mình cần xác định rõ được những phần chính trong bài của mình viết, phác thảo được dàn ý cơ bản trước khi viết. Như vậy, quá trình viết của bạn sẽ có trình tự và mượt mà hơn, lâu ngày viết quen tay bạn sẽ phân biệt và lựa chọn được cách triển khai ý cho phù hợp. 

Dàn ý là xương sống của bài viết (Nguồn ảnh: BBC)

Viết bài 

Dù là người mới bắt đầu viết hay đã viết lâu năm, mình nghĩ rằng một bài viết dễ chạm được tới người đọc là thường là những bài viết sử dụng  ngôn từ đơn giản.

Trong sách On Writing well, tác giả Stephen King đã chia sẻ, Câu của bạn càng ngắn, từ ngữ càng đơn giản, cú pháp càng rõ ràng thì người đọc càng ít phải huy động mạch nơ-ron để xử lý thông tin. Não bộ của con người hoạt động nhanh hơn khi tiếp nhận thông tin ít hơn, cho dù đó là xử lý từ ngữ, hình ảnh, đồ vật hay ý tưởng.

Vì vậy, khi viết hãy giải thích mọi thứ đơn giản đến mức không thể đơn giản hơn được nữa. Những bài viết cuốn hút người đọc là những bài viết trình bày ngắn gọn, khúc triết, sử dụng những câu từ đơn giản. 

Bên cạnh đó, khi viết bạn hãy tập sử dụng những câu ngắn, vì câu ngắn thường dễ đọc và dễ hiểu hơn câu dài. Khi người đọc phải xử lý quá nhiều thông tin trong một câu, họ có thể bị mất tập trung và khó nắm bắt ý nghĩa. Câu ngắn giúp người đọc tiếp nhận thông tin một cách dễ dàng và nhanh chóng hơn. Vì vậy khi viết, bạn gãy chia nhỏ những câu dài thành những câu ngắn gọn hơn để dễ đọc và dễ hiểu hơn nhé.

Tự biên tập bài viết 

Để cải thiện khả năng viết và tránh những lỗi cơ bản khi viết câu, kỹ năng tự biên tập bài là không thể thiếu. Và mình thấy kỹ năng biên tập đôi khi còn quan trọng hơn cả quá trình viết. Vì đó là lúc bản thân mình tự phản tư, tự sửa và cải thiện để bài viết của mình dễ đọc, ít sai lỗi chính tả hơn. 

Thường khi viết xong một bài, mình sẽ ít thấy ngay những phần mình viết cần sửa gì. Vậy nên, cách của mình là khi khi hoàn thành xong nội dung một bài, mình sẽ làm việc khác như đi loanh quanh uống nước, nghe nhạc, tập thể dục, rồi mình mới quay lại đọc bài, Khi đó, bạn sẽ thấy nhìn ra được những lỗi sai, những phần cần chỉnh dưới góc nhìn của một độc giả nhiều hơn là so với lúc đầu mới hoàn thành bài. Lặp đi lặp lại tầm 2-3 lần, nội dung bài viết và những lỗi sai chính tả cơ bản của mình (như lỗi lặp từ, lỗi chính tả, lỗi chính tả trong câu,..) sẽ được cải thiện hẳn. 

Ngoài ra, đối với văn bản nhiều trang, mình thường in ra giấy để kiểm tra lỗi đánh máy. Khi đó, bản thân có thể phát hiện thêm nhiều lỗi mà bạn trước nay chưa từng biết.

Tóm lại là

Viết là một hành trình dài không phải để trở nên “viết hay” theo chuẩn mực của ai đó, mà là để hiểu mình hơn qua từng con chữ. Mỗi bài viết đều phản chiếu một phần suy nghĩ, cảm xúc và trải nghiệm của người viết ở thời điểm ấy. Vì vậy, đừng quá áp lực phải viết thật hoàn hảo ngay từ đầu. Hãy cứ bắt đầu bằng việc xác định rõ mục tiêu, hiểu người đọc, lên dàn ý cẩn thận, rồi viết và biên tập lại từng chút một.Theo thời gian, bạn sẽ nhận ra rằng khả năng viết của mình không chỉ tốt hơn, mà còn trở nên tự nhiên, mạch lạc và “có hồn” hơn bao giờ hết. Quan trọng nhất hãy cứ viết, vì chỉ khi viết, bạn mới thực sự tìm thấy giọng văn của chính mình.